استان کرمانشاه به‌دلیل تنوع اقلیمی و زیستگاهی گسترده، از جمله مناطق مهم در غرب ایران برای حضور گونه‌های مختلف خزندگان، به‌ویژه مارهای سمی و نیمه‌سمی است. این پژوهش با هدف شناسایی، تعیین پراکنش و توصیف زیستگاه مارهای سمی و نیمه‌سمی استان کرمانشاه انجام شد. داده‌ها از طریق بررسی نمونه‌های موجود در موزه جانورشناسی دانشگاه رازی و استفاده از منابع علمی معتبر جمع‌آوری گردید. نتایج نشان داد که در این استان 10 گونه مار سمی یا نیمه‌سمی از چهار خانواده Viperidae، Elapidae، Colubridae وPsammophiidae حضور دارند. از میان این گونه‌ها، افعی گرزه(Macrovipera lebetina) و افعی شاخدار ایرانی(Pseudocerastes persicus)   به‌عنوان گونه‌های غالب و ‌پراکنده شناسایی شدند. در مقابل، گونه‌هایی مانند افعی دم‌عنکبوتی (Pseudocerastes urarachnoides) و افعی سوسن سرسیاه (Telescopus nigriceps)   به‌دلیل پراکنش محدود و تعداد کم نمونه‌های گزارش‌شده، نادر ارزیابی شدند. همچنین، حضور کبری خوزستان (Walterinnesia aegyptia) در مناطق غربی استان، مرز پراکنش غربی این گونه را در ایران گسترش داد. یافته‌ها نشان می‌دهند که تنوع زیستی مارهای منطقه تحت تاثیر عوامل اقلیمی، ساختار فیزیکی زیستگاه و پوشش گیاهی است و کرمانشاه به‌عنوان یک ناحیه انتقالی اکولوژیکی بین اکوسیستم‌های مرکزی، غربی و جنوبی ایران عمل می‌کند. این مطالعه پایه‌ای برای تحقیقات آینده در حوزه‌های سیستماتیک، اکولوژی، مدیریت خطرات انسانی (مانند مارگزیدگی) و برنامه‌های حفاظتی فراهم می‌آورد. استان کرمانشاه به‌دلیل تنوع اقلیمی و زیستگاهی گسترده، از جمله مناطق مهم در غرب ایران برای حضور گونه‌های مختلف خزندگان، به‌ویژه مارهای سمی و نیمه‌سمی است. این پژوهش با هدف شناسایی، تعیین پراکنش و توصیف زیستگاه مارهای سمی و نیمه‌سمی استان کرمانشاه انجام شد. داده‌ها از طریق بررسی نمونه‌های موجود در موزه جانورشناسی دانشگاه رازی و استفاده از منابع علمی معتبر جمع‌آوری گردید. نتایج نشان داد که در این استان 10 گونه مار سمی یا نیمه‌سمی از چهار خانواده Viperidae، Elapidae، Colubridae وPsammophiidae حضور دارند. از میان این گونه‌ها، افعی گرزه(Macrovipera lebetina) و افعی شاخدار ایرانی(Pseudocerastes persicus)   به‌عنوان گونه‌های غالب و ‌پراکنده شناسایی شدند. در مقابل، گونه‌هایی مانند افعی دم‌عنکبوتی (Pseudocerastes urarachnoides) و افعی سوسن سرسیاه (Telescopus nigriceps)   به‌دلیل پراکنش محدود و تعداد کم نمونه‌های گزارش‌شده، نادر ارزیابی شدند. همچنین، حضور کبری خوزستان (Walterinnesia aegyptia) در مناطق غربی استان، مرز پراکنش غربی این گونه را در ایران گسترش داد. یافته‌ها نشان می‌دهند که تنوع زیستی مارهای منطقه تحت تاثیر عوامل اقلیمی، ساختار فیزیکی زیستگاه و پوشش گیاهی است و کرمانشاه به‌عنوان یک ناحیه انتقالی اکولوژیکی بین اکوسیستم‌های مرکزی، غربی و جنوبی ایران عمل می‌کند. این مطالعه پایه‌ای برای تحقیقات آینده در حوزه‌های سیستماتیک، اکولوژی، مدیریت خطرات انسانی (مانند مارگزیدگی) و برنامه‌های حفاظتی فراهم می‌آورد.

   ایران به‌دلیل قرارگیری در تقاطع سه منطقه زیست‌جغرافیایی پالئارکتیک، اورینتال و اتیوپی، یکی از کانون‌های مهم تنوع زیستی خزندگان در جنوب غربی آسیا محسوب می‌شود. در این میان، مارهای جنس Platyceps از خانواده Colubridae به‌عنوان گروهی از مارهای غیرسمی، سریع‌الحرکت و اکولوژیک سازگار، نقش کلیدی در اکوسیستم‌های خشک و نیمه‌خشک ایفا می‌کنند. این پژوهش با هدف بررسی سیستماتیک، پراکنش جغرافیایی و الگوهای دیمورفیسم جنسیتی در گونه Platyceps najadum در سطح ایران انجام شد. داده‌های مورفولوژیک از ?? نمونه موزه‌ای (?? نر و ?? ماده) جمع‌آوری و ? صفت ریخت‌سنجی کلیدی شامل طول بدن بدون دم (SVL)، طول دم، ابعاد سر، و تعداد فلس‌های شکمی و زیردمی مورد تحلیل آماری قرار گرفت. نتایج آزمون‌های Welch’s t-test و Wilcoxon نشان داد که ماده‌ها از نظر SVL، طول سر، عرض سر، تعداد فلس‌های شکمی و نسبت عرض به طول سر به‌طور معنی‌داری از نرها بزرگ‌ترند (p < 0.001). در مقابل، نرها دم نسبتاً بلندتری دارند. تحلیل مولفه‌های اصلی (PCA) جداشدگی کامل جنسیتی را در فضای چندمتغیره تایید کرد که بیش از ??? از واریانس کل را دو مولفه اول تبیین نمودند. این الگوی دیمورفیسم (بزرگ‌تر بودن ماده‌ها) با فرضیه «انتخاب باروری» سازگار است، چرا که اندازه بزرگ‌تر بدن و سر در ماده‌ها ظرفیت تخم‌گذاری بیشتر و احتمالاً دسترسی به طعمه‌های بزرگ‌تر را فراهم می‌آورد. نقشه‌های پراکنش نیز تطابق چشمگیری با گزارش‌های پیشین نشان داد و حضور چهار گونه P. najadum، P. rhodorachis، P. karelini (شامل سه زیرگونه karelini، chesnii و mintonorum) و P. schmidtleri را در کمربند کوهستانی البرز و زاگرس، دشت‌های مرکزی و مناطق جنوبی تایید کرد. با وجود هم‌خوانی ریخت‌شناسی با مشخصات جهانی جنس Platyceps، فقدان داده‌های مولکولی و نمونه‌برداری در مناطق مرزی، به‌ویژه در مناطق تماس زیرگونه‌های P. karelini، همچنان چالش‌هایی برای تایید وضعیت تاکسونومیک و امکان هیبریداسیون ایجاد می‌کند. این مطالعه ضمن پر کردن بخشی از شکاف‌های دانشی درباره تنوع ریختی و بیوجغرافی Platyceps در ایران، زمینه‌ساز مطالعات آینده در حوزه‌های تکاملی، اکولوژیکی و حفاظتی این گروه مهم از خزندگان خواهد بود.

   جنس Gammarus از متنوع ترین گروه های راسته­ی دوجور پایان (Amphipoda) و رده­ی سخت پوستان (Crustacea) می­باشد. اعضای این تاکسون در زیستگاه های آب شیرین جهان در عرض­های جغرافیایی میانی به صورت گسترده یافت می شوند. هدف از این پژوهش بررسی جمعیت های جنس Gammarus از چشمه­ها و سراب های   شهرستان سنقر در شمال شرق استان کرمانشاه بر اساس صفات ریختی می باشد. در مطالعه حاضر پنج جمعیت‌ در منطقه مورد مطالعه از چشمه های لیلمانج، چشمه وکیلی، ده آسیاب، چرمله و باوله جمع آوری شد. برای مطالعه مورفولوژیکی، بعد از تعیین جنسیت نمونه ها، اجزای بدن نمونه ها در زیر لوپ با سوزن‌های تشریح جدا و روی لام   حاوی چسب Euoparal تثبیت شد. سپس، لام‌ها در زیر میکروسکوپ نوری مجهز به دوربینLABOMED iVu 7000 ، اندازه‌گیری و عکس‌برداری شدند و با استفاده از نرم‌افـزار Adobe Illustrator CS6 اجزای مختلف نمونه‌ها رسم شد. نتایج حاصل از این پژوهش، حضور یک گونه جدید از جنس Gammarus   از چشمه ده آسیاب و چهار ثبت جدید از گونهG. anodon از چشمه های لیلمانج، چشمه وکیلی، چرمله و باوله را بر اساس صفات ریختی نظیر زاویه پشتی-خلفی صفحات اپی مرالI   تا III، اندازه و تعداد تارچه در سطح آنتن II، حضور یا عدم حضور خارهای ریز در سطح پشتی بندهای سینه ای و شکمی و شکل بندهای دمی I تا III در چشمه های شهرستان سنقر را تایید می‌کند.

چکیده زمینه و هدف:  دیابت نوع یک به عنوان یک بیماری متابولیک مزمن، تاثیرات مخربی بر سیستم تولیدمثل مردان دارد. با توجه به عوارض جانبی داروهای شیمیایی، استفاده از گیاهان دارویی به عنوان راهکار درمانی مکمل اهمیت فراوانی یافته است. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر عصاره برگ زالزالک (Crataegus pontica) و برگ فاشرا (Bryonia dioica) بر درمان دیابت نوع یک و اثرات متعاقب آن بر هیستولوژی بیضه و فرآیند اسپرماتوژنز در موش‌های صحرایی نر انجام شد. مواد و روش‌ها:  در این مطالعه تجربی، 56 سر موش صحرایی نر نژاد ویستار با وزن 230 ± 10 گرم به صورت تصادفی در 8 گروه 7 تایی تقسیم شدند. دیابت نوع یک با تزریق داخل صفاقی استرپتوزوتوسین با دوز 55 میلی‌گرم بر کیلوگرم وزن بدن القا گردید. گروه‌های درمانی به مدت 4 هفته عصاره‌های هیدروالکلی گیاهان را با دوز 60 میلی‌گرم بر کیلوگرم دریافت نمودند. گروه‌های مورد مطالعه شامل: کنترل سالم، دیابتی untreated، دیابتی تحت درمان با انسولین، دیابتی تحت درمان با عصاره زالزالک، دیابتی تحت درمان با عصاره فاشرا، دیابتی تحت درمان با ترکیب عصاره‌ها، و گروه‌های سالم دریافت‌کننده عصاره‌ها بودند. شاخص‌های متابولیک (گلوکز، انسولین)، هورمونی (تستوسترون، استرادیول)، استرس اکسیداتیو (MDA) و هیستوپاتولوژی بیضه مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته‌ها: ·   القای دیابت منجر به کاهش معنی‌دار وزن بدن (??/??) و وزن بیضه (??/??) گردید ·   سطح گلوکز خون در گروه دیابتی به ??/??? ± ??/?? میلی‌گرم بر دسی‌لیتر رسید ·   غلظت MDA پلاسما در گروه دیابتی ?/? برابر افزایش یافت (?/???? نانومول بر میلی‌گرم) ·   سطح تستوسترون سرم ?/??? کاهش معنی‌دار نشان داد ·   درمان با عصاره زالزالک موجب بهبود ??/?? در وزن بیضه و کاهش ??/?? در سطح MDA گردید ·   عصاره فاشرا کاهش ??/?? در گلوکز خون و بهبود ??/?? در تعداد سلول‌های اسپرماتوگونی ایجاد کرد ·   ترکیب عصاره‌ها اثرات هم‌افزایی مطلوبی در بهبود شاخص‌های تولیدمثلی نشان داد ·   نتیجه‌گیری:  عصاره‌های برگ زالزالک و برگ فاشرا دارای اثرات محافظتی قابل توجهی در برابر عوارض تولیدمثلی ناشی از دیابت نوع یک می‌باشند. این اثرات از طریق مکانیسم‌های مختلف از جمله کاهش استرس اکسیداتیو، بهبود پروفایل هورمونی و بازسازی ساختار بافتی بیضه اعمال می‌شوند. استفاده از این عصاره‌ها به عنوان درمان مکمل در کنار درمان‌های استاندارد دیابت توصیه می‌شود. واژگان کلیدی:  دیابت نوع یک، زالزالک، فاشرا، هیستولوژی بیضه، اسپرماتوژنز، استرس اکسیداتیو، موش صحرایی   

دیابت‌شیرین یکی از شایع‌ترین بیماری‌های غدد درون‌ریز است. عوارض زودرس، مرگ و میر، کاهش امید به زندگی و هزینه‌های مالی دیابت آن را به یک وضعیت مهم بهداشت عمومی تبدیل کرده­است. افزایش قند­خون باعث افزایش استرس اکسیداتیو و در نتیجه التهاب، فعال شدن مسیر پلی‌ال و آسیب به اندام‌های مختلف بدن از جمله کبد می‌شود که بزرگ‌ترین اندام داخلی بدن است. بنابراین بیماری کبدی یک مشکل شایع در این بیماران است. گیاهان‌دارویی دارای فواید بی‌شماری از جمله خاصیت آنتی‌اکسیدانی آنهاست که در کاهش استرس اکسیداتیو موثر است. در این تحقیق جهت بررسی اثر عصاره هیدروالکلی زالزالک و فاشرا بر درمان دیابت و همچنین اثر آن بر ساختار بافتی کبد و پارامتر­‌های خونی از 56 سر موش صحرایی نر در هشت گروه 7 تایی استفاده خواهد شد با گروه‌های: شاهد بدون دریافت دارو و درمان، گروه کنترل دیابتی که استرپتوزوتوسین دریافت می‌­کنند. گروه سالم که عصاره برگ زالزالک با دوزmg/kg   ?? دریافت میکنند. گروه سالم که عصاره برگ فاشرا با دوز mg/kg 60 دریافت می­کنند، گروه دیابتی که عصاره زالزالک با دوزmg/kg   ?? دریافت می­کنند، گروه دیابتی که عصاره برگ فاشرا با دوزmg/kg   60 دریافت می­کنند، گروه دیابتی که mg/kg   ?? از عصاره برگ زالزالک و mg/kg ??   برگ فاشرا دریافت می­کنند،گروه دیابتی که انسولین دریافت می­کنند. گروه‌های دیابتی با تزریق   mg/kg ?? استرپتوزوتوسین دیابتی خواهند شد درحالی که گروه‌های غیر دیابتی همان حجم سالین دریافت می­‌کنند. و به مدت 4 هفته گاواژ شدند و هر هفته گلوکز خون موش‌ها با گلوکومتر اندازه‌گیری شد. پس از پایان 4 هفته موش‌ها آسان کشی شدند و نمونه خون و بافتی آنها برای گرفتن تست‌های لازم گرفته شد. سپس داده‌های حاصل از سنجشهای مختلف با استفاده از نرم‌افزار‌های Graph pad prism و آزمون آماری آنالیز واریانس یک طرفه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان داد که مصرف ترکیبی عصاره زالزالک و بریونیا توانست سطح گلوکز خون را به طور معنادار کاهش دهد، که این امر نشان‌دهنده‌ی تاثیر مثبت گیاه در کنترل قند خون است. اگرچه افزایش سطح انسولین در گروه دریافت‌کننده عصاره مشاهده شد، اما این افزایش از نظر آماری معنادار نبود، که نشان می‌دهد مکانیسم کاهش قند خون ممکن است از طریق مسیرهای مستقل از افزایش انسولین صورت گیرد. همچنین، عصاره ترکیبی تاثیر مثبتی بر عملکرد کبد داشت، به گونه‌ای که باعث کاهش معنادار آنزیم‌های کبدی ALT و AST در مقایسه با گروه دیابتی شد، که نشان‌دهنده‌ی نقش محافظتی عصاره بر بافت کبد و کاهش آسیب‌های ناشی از دیابت است. تغییرات آنزیم ALP از نظر آماری معنادار نبود، اما روند کاهشی آن ممکن است در مطالعات طولانی‌تر اهمیت پیدا کند. پارامتر هماتوکریت نیز هرچند از نظر عددی در گروه درمان افزایش داشت، اما این تغییر معنادار نبود. همچنین سنجش مالون دی آلدهید نیز نشان داد که مصرف این عصاره توانست سطح مالون دی آلدهید را به طور معنادار کاهش دهد، که این امر نشان‌دهنده‌ی تاثیر مثبت عصاره ترکیبی گیاه زالزالک و بریونیا است. با این وجود، این نتایج مقدماتی می‌تواند زمینه‌ساز تحقیقات بیشتر در این زمینه باشد.   

   پژوهش حاضر به بررسی فون پستانداران خرد جثه استان کرمانشاه واقع در غرب ایران می‌پردازد. ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه و تنوع اقلیمی بالا، دارای غنای گونه‌ای قابل توجهی از پستانداران است و استان کرمانشاه، با قرارگیری در رشته‌کوه زاگرس، اقلیم نیمه‌مرطوب، توپوگرافی پیچیده و وجود زیستگاه‌های متنوعی مانند جنگل‌های بلوط، مراتع کوهستانی، غارهای آهکی و دشت‌ها، به عنوان یکی از کانون‌های مهم تنوع زیستی کشور شناخته می‌شود. این مطالعه به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، مقالات علمی و بازبینی نمونه‌های موزه‌ای انجام شده است. بر اساس نتایج بدست آمده، فون پستانداران خرد جثه استان کرمانشاه شامل چهار راسته جوندگان (Rodentia)، خفاش‌ها (Chiroptera)، خرگوش‌سانان (Lagomorpha)   و حشره‌خواران (Eulipotyphla) می‌باشد. راسته خفاش‌ها با ?? گونه (45.24?) بیشترین تنوع را به خود اختصاص داده که در پنج خانواده نعل‌اسبی (Rhinolophidae)، شبانگاهی (Vespertilionidae)، دم‌موشی (Rhinopomatiade) و بال‌خمیده (Miniopteridae) قرار می‌گیرند. گونه‌های شاخص شامل خفاش نعل اسبی بزرگ(Rhinolophus ferrumequinum)، خفاش گوش موشی کوچک (Myotis blythii) و خفاش بال خمیده (Miniopterus pallidus)   و خفاش انگشت دراز می‌باشد که عمدتاً در غارهای طبیعی منطقه ساکن هستند. راسته جوندگان با ?? گونه (35.71?) در رتبه دوم قرار دارد. خانواده‌های متنوعی از جمله موش‌ها (Muridae)، همسترها و ول‌ها(Cricetidae) ، سنجاب‌ها (Sciuridae)، در استان حضور دارند. گونه‌هایی مانند سنجاب ایرانی (Sciurus anomalus)، جرد ایرانی(Meriones persicus)، ول اجتماعی (Microtus socialis) و تشی (Hystrix indica) از جمله جوندگان شاخص منطقه هستند که در زیستگاه‌های جنگلی، استپی و حتی مناطق مسکونی یافت می‌شوند. راسته حشره‌خواران با ? گونه (14.29?) و راسته خرگوش‌سانان نیز با دو گونه (4.76) خرگوش اروپایی (Lepus europaeus) و پایکای افغان (Ochotona rufescens) فون پستانداران ریزچثه استان را تشکیل می‌دهند. این مطالعه نشان می‌دهد که استان کرمانشاه از غنای گونه‌ای بالایی در میان پستانداران خرد جثه برخوردار است. با این حال، عوامل تهدیدکننده‌ای همچون تخریب و تکه‌تکه‌شدن زیستگاه‌ها، تغییرات اقلیمی، گسترش کشاورزی و شکار غیرقانونی، بقای بسیاری از این گونه‌ها را با خطر مواجه ساخته است. بنابراین، انجام مطالعات دقیق‌تر میدانی، پایش مستمر جمعیت‌ها و تدوین برنامه‌های مدیریتی و حفاظتی جامع برای حفظ این ذخیره ارزشمند ژنتیکی در استان کرمانشاه ضروری به نظر می‌رسد.

   سوسک زرد آرد (Tenebrio molitor) به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گونه‌های حشرات خوراکی، در سال‌های اخیر به دلیل ارزش غذایی بالا، قابلیت پرورش آسان، بازده تولید مناسب و سازگاری با شرایط محیطی، توجه بسیاری از پژوهشگران و صنایع غذایی را به خود جلب کرده است. دمای پرورش یکی از عوامل کلیدی تعیین‌کننده موفقیت اقتصادی این فعالیت می‌باشد.   پژوهش حاضر با   هدف بررسی چهار تیمار دمایی (??، ??، ?? و ?? درجه سانتی‌گراد) و سه تکرار انجام گردید. لاروها با جیره پایه سبوس گندم و قطعات هویج تغذیه شدند. پارامترهای زیستی (مدت زمان دوره لاروی و شفیرگی، نرخ بقا و دگردیسی، وزن و طول بدن)، پارامترهای تغذیه‌ای (مصرف غذا، نرخ رشد نسبی، بازده تبدیل غذا) و پروفایل ارزش غذایی (پروتئین، چربی، فیبر، خاکستر و انرژی) به‌طور هفتگی اندازه‌گیری و محاسبه شدند. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار    و آزمون‌های آماری سطح معنی‌داری ??/? مورد تحلیل قرار گرفتند. تغییر دما تاثیر معنی‌داری بر ترکیبات شیمیایی بدن لاروها (پروتئین، چربی، فیبر و خاکستر) نداشت   (p > 0.05) و میزان این ترکیبات نسبتا پایدار باقی ماند که نشان می‌دهند ترکیبات شیمیایی بیشتر تحت تاثیر کیفیت بستر غذایی قرار دارند تا دما. در مقابل، شاخص‌های زیستی و تغذیه‌ای به شدت تحت تاثیر دما بودند(p < 0.05). با افزایش دما، طول دوره لاروی و شفیرگی به‌طور معنی‌داری کاهش یافت.   بیشترین نرخ رشد نسبی و اندازه نهایی لاروها در دمای ?? درجه مشاهده شد. اما بالاترین نرخ بقا (????) و موفقیت در دگردیسی مربوط به دماهای ?? و ?? درجه بود که در دمای ?? درجه به ترتیب به ??/??? و ??/??? کاهش یافت.   مصرف غذا و غذای جذب‌شده با افزایش دما به‌طور معنی‌داری افزایش، اما کارایی تبدیل غذای خورده‌شده (ECI) و هضم‌شده (ECD) کاهش یافت . در نتیجه بایستی گفت که اگرچه دماهای بالاتر (?? و ?? درجه) منجر به تسریع رشد و کوتاه‌تر شدن چرخه تولید می‌شوند، اما این مزیت با کاهش نرخ بقا و کارایی تبدیل غذا همراه است. با در نظر گرفتن توام تمامی فاکتورها، محدوده دمایی ?? تا ?? درجه سانتی‌گراد به‌عنوان دمای بهینه برای پرورش لارو T. molitor   پیشنهاد می‌گردد. در این محدوده، تعادل مناسبی بین سرعت رشد، نرخ بقای بالا و کارایی قابل قبول سیستم برقرار می‌شود.

هدف: رده ی خزندگان از قدیمی ترین رده های مهره داران خشکی زی هستند.که از برجسته ترین خصوصیات مورد مطالعه درباره ی این رده، بررسی تولیدمثل و سیکل های تولید مثلی شان می باشد.

   چکیده هدف: هدف از این مطالعه بررسی فون و پراکنش سوسماران شمال استان همدان از طریق اندازه‌گیری صفت‌های مورفولوژیکی، متریک و مریستیک به‌وسیله‌ی کلیدهای شناسایی معتبر می‌باشد که ماحصل آن شناسایی و بررسی گونه‌های موجود در این منطقه به همراه نقشه‌ی پراکنش نمونه‌ها می‌باشد. روش‌شناسی پژوهش: در ابتدا مطالعات آغازین در مورد منطقه‌ی شمال استان همدان و فون احتمالی سوسماران آن به طور وسیعی انجام گردید، و اطلاعات و نقشه‌های موردنیاز جهت انجام این کار تهیه شد. طی سفرهای متعدد به منطقه‌ی موردمطالعه، در فاصله‌ی فروردین 1402 تا مرداد 1403 تعداد 120 نمونه سوسمار از 10 ایستگاه مختلف نمونه‌برداری شد. بعد از گرفتن نمونه ابتدا از آن عکس گرفته شد و موقعیت زیستگاه جانور، تاریخ و زمان جمع‌آوری نمونه، درجه‌ی حرارت محیط، و شرایط جوی دیگر مانند باد در دفترچه‌ی یادداشت ثبت شد. برای شناسایی سوسماران از کلید شناسایی خزندگان ایران استفاده شد سپس بعد از بررسی‌های مریستیک و متریک، نمونه در محل آزاد شد. همچنین به کمک این صفات و بر پایه‌ی کلیدهای شناسایی قابل اعتبار ابتدا خانواده‌ها مشخص، سپس جنس و گونه‌ی نمونه‌ها شناسایی گردید. یافته‌ها: در این پژوهش برای اولین‌بار گونه‌های Laudakia caucasia و Trapelus lessonae: Rastegar- pouyani, 2000 و Eremias montanus و Trapelus agilis: Anderson, 1999   در استان همدان معرفی شدند. گونه‌های Trapelus lessonae: Rastegar- pouyani, 2000 و Eremias montanus Laudakia, caucasaia و Trapelus agilis: Anderson, 1999 و Lacerta media و Ophisops elegans و Ablepharus bivvitatus از شهرستان رزن و از شهر کبودرآهنگ، Laudakia caucasia و Trapelus lessonae و   Trapelus agilis و Ophisops elegans شناسایی شد همچنین گونه‌های Eremis persica   blanford,1875 و Eremias velox در شهرستان فامنین گزارش شدند. همچنین گونه‌ی Cyrtopodion scabrum در هر سه شهرستان مورد مشاهده قرار گرفت. نتیجه‌گیری: از خانواده‌ی Agamidae جنس Laudakia گونه‌ی L.caucasia ، جنس Trapelus گونه‌ی T.lessonae و T.agilis ، از خانواده‌ی Lacertidae جنس Eremias گونه‌ی E.montanus و E.velox و E.persica , Blanford ، جنس Lacerta گونه L.media ، جنس Ophisops گونه‌ی O.elegans ، از خانواده‌ی Scincidae جنس Ablepharus گونه‌ی A.bivvitstus   و از خانواده‌ی Gekkonidae جنس Cyrtopodion گونه‌ی C.scabrum مشاهده گردید. کلیدواژه‌ها: خزندگان، سوسمار، فون، شمال همدان، رزن

  زمینه و هدف: یکی از ابعاد بسیار مهم در زندگی موجودات زنده چگونگی تولید مثل آنهاست. مطالع? تولید مثل در جانوران، راهکاری اساسی برای زیست شناسان است تا به سوالهای زیادی در رابطه با زیست شناسی جانوران مختلف پاسخ دهند. قورباغه سبز لوانت با نام علمی Pelophylax bedriagae (Camerano, 1882) از خانواده Ranidae یکی از آنها است، لذا این تحقیق با هدف بررسی سیکل تولید مثلی قورباغه سبز لوانت Pelophylax bedriagae ماده در منطقه میانراهان، در شهرستان صحنه استان کرمانشاه انجام شده است. مواد و روشها: در این تحقیق پس از کسب مجوزهای مربوطه، نمونه ها در فصول مختلف سال (اوایل بهار و اوایل پاییز) از زیستگاههای طبیعی آنها در منطقه دینور صید شدند. پس از ثبت زمان و مکان نمونه برداری، اطلاعات مربوط به شرایط توپوگرافیک تعیین شد. نمونهها پس از تشریح با کنار زدن اندامهای احشایی شکل، رنگ، اندازه و موقعیت قرار گیری بخشهای مختلف دستگاه تناسلی و ادراری در بدن مشخص و تصویر برداری شدند. سپس به فرمالین 10% منتقل شدند و مطالعات هیستوپاتولوژی انجام شد. نتایج: درفصل غیرتولیدمثل جنسی(اوایل بهار) ، تخمدان غیرفعال، متراکم و جمع شده اما در فصل تولید مثل جنسی ( اوایل پاییز) تغییرات زیادی صورت گرفته، سلولها همگی آماده فعالیت و سلولهای مژک دار کاملا فعال هستند و جهت جابه جا کردن تخمک در سطح تخمدان مشهود است. درفصل جفت گیری تخمکهای بالغ فراوانی در سطح تخمدان مشاهده شد درصورتی که تخمکها در فصل غیرتولید مثلی بالغ نیستند. سلولهای چربی در فصل جفت گیری دارای ذخایر فراوان چربی هستند ولی در فصل غیر تولید مثلی این سلولها متراکم و بر روی هم به صورت انباشته مشاهده میشوند و حاوی چربی کمتری نسبت به فصل تولید مثل هستند. بحث و نتیجه گیری: بررسی سیکل تولید مثلی Pelophylax bedriagae (Camerano, 1882) در فصول مختلف سال وشرایط متفاوت آب وهوا نشان داد که این سیکل تحت تاثیر آب و هوا و شرایط فصلی است. توجه به اطلاعات به دست آمده از گونه به مطالعات زیست شناسی کمک می کند.

  تولید مثل از مهمترین رویدادهای صورت گرفته در طول حیات یک جاندار بوده که بقای نسل و انتقال ذخیره ژنتیکی جانداران بدان وابسته است. بلوغ موفقیت آمیز تخمک نقطهی شروعی برای این فرآیند پیچیده بوده که شامل دو بخش بلوغ هسته و سیتوپالسم میشود. بلوغ آزمایشگاهی تخمک فرآیندی مصنوعی و با هدف شروع مکانیسیمهای درون سلولی تخمک در جهت بلوغ کامل در محیط کشت و به شکل vitro in میباشد. الزمه شروع، ادامه و اتمام فرآیند بلوغ تخمک در دسترس بودن انرژی میباشد که این انرژی توسط اندامک میتوکندری برای تخمک فراهم میشود و همچنین کلسیم نیز در بلوغ تخمک نقشی مهم ایفا کرده که توسط میتوکندری هوموستار آن تنظیم میشود، اما در اثر کشت تخمک در محیط خارج از بدن تجمع استرس اکسیداتیو مانعی برای بلوغ تخمک فراهم آورده و سبب کاهش نرخ بلوغ میشود. داروی امپاگلیفلوزین ، دارویی آنتی دیابتیک با خاصیت آنتی اکسیدانی بوده از طرق مختلفی از جمله بهبود متابولیسم انرژی، فعال کردن مسیر AMPK که خود از مسیرهای سیگنالینگ دخیل در آغاز بلوغ تخمک بوده و همچنین با کاهش استرس اکسیداتیو محیط و در نتیجه جلوگیری از آسیب به میتوکندی و به دنبال آن بهبود هوموستاز کلسیم و تامین انرژی سلولی به بلوغ تخمک در محیط کشت کمک خواهد کرد. در این تحقیق تخمک موشهای نژاد NMRI 6-8 هفتهای را با استفاده از سوزن 72 گیج جدا کرده و در قطرات 72 میکرولیتری از محیط کشت MEM آالفا به همراه داروی امیپاگلیفلوزین با دزهای 25 و 055 نانومول، 0 و 05 میکرومول قرار داده و پس از 72 و 28 ساعت از کشت در انکوباتور با دمای 72 درجه سانتی گراد و %2 کربن دی اکسید میزان بلوغ تخمکها زیر میکروسکوپ اینورت بررسی شد و نتایج زیر حاصل شد. جهت ارزیابی تفاوت در معنی داری بین گروه کنترل و آزمایش از آزمون square-Chi استفاده شد. میزان بلوغ تخمکها پس از 72 ساعت در گروههای کنترل و تیمار 25 نانومول، 055 نانومول، 05 میکرومول و 0 میکرومول به ترتیب ،78/76،22/25 ،72/77 70/72 و 72/52 بوده که گروه 25نانومول نسبت به روه کنترل تفاوت معنی داری داشته است ) 0.05? P )و پس از گذشت 28 ساعت از کشت میزان بلوغ تخمکها به ترتیب ،22/25 ،22/72 28/66 ، 26/76 و 72/06 بوده است که گروه 25 نانومول دارای اختالف معنی دار با گروه کنترل بوده است) 0.05?P). یافته های ما در ایـن تحقیـق نشـان داد که امپاگلیفلوزین عاملی موثر بر بلوغ و آزمایشگاهی تخمک می باشد و وابسته به دوز مـی توانـد بـر بلـوغ تخمک و دستیابی آن به مرحله MII و اثر داشته باشد، و بتوان از این داروی به عنوان مکملی در محیط کشت تخمک بهره برد. کلمات کلیدی: بلوغ آزمایشگاهی، امپاگلیفلوزین، تخمک، موش

   پیشرفت روز افزون دانش در زمینه سرطان ،باعث افزایش میزان بقای زندگی در بیماران مبتلا به سرطان در طی دهه های گذشته شده است.در این راه داروهای متفاوتی برای این درمان ها پیشنهاد شده که تقریبا مکانیسم عمل یکسانی دارند.با توجه به کاربرد این داروها،عدم باروری ناشی از عملکرد این داروها که جزو عوارض جانبی این داروها محسوب می شود، در این بیماران نگرانی های زیادی را در پی داشته است،که تحقیق در این باره در چند سال اخیر شایسته توجه قرار گرفته است،چرا که افرادی که با این داروها تحت درمان قرار میگیرند، قدرت و توان باروری خود را در بسیاری از موارد از دست می دهند و این داروها نگرانی های زیادی درباره ادامه نسل این افراد را پی داشته است.در این تحقیق توجه به این مورد بر اساس تحقیقاتی که پیش از این انجام شده است، مورد مرور و بررسی قرار میگیرد و مروری بر مکانیسم عمل و چگونگی عملکرد و ساختار شیمیایی این داروها بر ویژگیهای بافتی ،سلولی و ملکولی دستگاه تناسلی در انسان و سایر پستانداران انجام میشود.

  غرب ایران خصوصا استان های ایلام و لرستان به طور خاص

در این پژوهش، از خانواده‌های، Agamidae، Lacertidae، Scincidae، Geckonidae، گونه‌های Laudakia nupta،Lacerta media، Hermites auratua، Cyrtopodion scabrum، جهت بررسی مورفولوژی و هیستولوژی پوست و ضمائم آن، انتخاب شد، نمونه‌ها از موزه‌ی جانور‌شناسی دانشگاه رازی تهیه شدند، سپس نمونه‌ها تشریح و برش‌هایی از بافت پوست در سطح   پشتی و شکمی و منافذ ‌رانی و منافذ ‌پیش مخرجی آن‌ها جدا شده و پس از انجام مراحل پاساژ بافتی، اسلاید‌های تهیه شده رنگ‌آمیزی شدند و در زیر میکروسکوپ نوری مورد مطالعه قرار گرفتند، یافته‌های حاصل از مشاهدات میکروسکوپی ساختار پوست گونه‌های مورد بررسی، نشان داد که تمامی گونه‌ها از سطح به عمق دارای لایه‌ی شاخی (لایه کراتینوسیت)، لایه اپیدرم، لایه درم و لایه هیپودرم هستند که ضخامت لایه اپیدرم در Laudakia nupta از   Lacerta media، Cyrtopodion scabrum و Hermites aurata بیشتر است، ضخامت لایه درم در Lacerta media و Hermites aurata از ضخامت درم در L. nupta و C. scabrum بیشتر است، اما لایه درم در C. scabrum توسعه یافته تر است و دارای سلول‌های چربی بیشتری می‌باشد، لایه هیپودرم در منافذ رانی L. media   و منافذ‌پیش‌مخرجی و سطح پشتی C. scabrum توسعه یافته و دارای سلول‌های چربی فراوان هستند، در سطح پشتی H. auratua   برخلاف سه گونه‌ی دیگر، رنگدانه ملانین درون هیپودرم قرار دارد و در سطح شکمی در لایه هیپودرم صفحات غضروفی و بافت عضلانی و بافت اسکلتی قرار دارد. به‌طورکلی می‌توان نتیجه گرفت که ضخامت لایه‌های مختلف پوست با محیط زندگی سوسمار مرتبط می‌باشد، به‌این صورت که داشتن اپیدرم ضخیم (L. nupta) می‌تواند به محیط زندگی سخت و خشک و داشتن اپیدرم نازک و درم ضخیم L. media) و H. auratua) به محیط معتدل و کوهپایه‌ای مربوط ‌شود. تعداد فراوان سلول‌های چربی (C. scabrum) در برخی گونه‌ها عاملی برای عایق کردن بدن و منبع انرژی می‌باشد.  

گردید.  

جکوی سنگی تیغه‌دار (Cyrtopodion scabrum Heyden 1827) سوسماری است است که به طور وسیع در جنوب غربی قار? آسیا و شمال آفریقا پراکندگی دارد. در ایران این گونه به وفور در بیشتر نقاط کشور وجود دارد و معمولاً به عنوان مارمولک خانگی شناخته می‌شود. در این تحقیق تعداد 58 نمونه جکوی سنگی تیغه‌دار از خرداد 1396 لغایت شهریور 1397 از ایستگاه‌های مختلف ایران با دست جمع‌آوری گردید. پس از تهیه عکس، نمونه‌ها در الکل 75 درصد تثبیت و با استفاده ازمنابع معتبر شناسایی شدند. تعداد 10 صفت مورفومتریک و مریستیک از کلیه نمونه‌ها اندازه‌گیری شد. جنسیت نمونه‌های بالغ با مشاهده منافذ پیش‌مخرجی در نرها و عدم وجود آن در ماده‌ها تعیین گردید. به منظور بررسی دوشکلی جنسی آنالیز مستقل T-test و برای بررسی تفاوت بین جمعیت‌های مختلف از آنالیز مولفه‌های اصلی PCA استفاده شد، تمامی آنالیزها در نرم افزار    v.16 انجام شد. از سوی دیگر، مقایسه جمجمه گونه‌های C. scabrum و C. caspium انجام شد. نتایج نشان می‌دهد که طبق آمار توصیفی در اکثر صفات نرها بزرگتر از ماده‌ها می‌باشند، و آنالیز مستقل T- test نشان می‌دهد که صفت طول دم به طور معنی‌داری در نرها بزرگتر از ماده‌ها می‌باشد. جمعیت‌ها کاملاً همگن می‌باشند. و از نظر مقایسه جمجمه نیز طول جمجمه گونه C. caspium بزرگتر از C. scabrum می‌باشد. واژگان کلیدی: خزندگان، جکونیده، دوشکلی جنسی و جمجمه  

خزندگان اولین گروهی از مهره داران می باشند که توانستند در خشکی هازیست کنند و گسترش یابند بنابراین مطالعه و بررسی خزندگان دارای اهمیت ویژه ای درشناخت فون وتنوع   هرمنطقه می باشد که ارتباط مستقیم با اکوسیستم و جایگاه گونه در جمعیت دارد[1]. باتوجه به جایگاه خزندگان در چرخه اکولوژیکی و تنوع زیستی واقلیم ایران که سبب به وجود آمدن پوشش متنوعی ازخزندگان می شود، در کشور ایران اقلیم های بیابانی، خشک و گرم، گرم و مرطوب، سردوخشک وغیره مثل اقلیم های جنگلی- خزری و کوهستانی وجود دارد. در نتیجه جدایی تولیدمثلی و جدایی جغرافیایی سبب به وجود آمدن گونه های مختلفی از خزندگان در کشور ایران می شود. به طور کلی خزندگان شاخص خوبی برای بررسی الگوهای جغرافیای زیستی وتبار شناختی می باشد. تحرک سطحی آن ها در حد متوسط است و موانعی مثل تنگه های آبی و یا کوهها در مقابل پراکنش آنها سدی تاثیر گذار است[2].بر اساس شواهد بدست آمده خزندگان احتمالا در دوران دونین و کربونیفر(350 میلیون سال پیش) از گروهی از دوزیستان ابتدایی پیچال دندان ها[1] و در طی دوران مزوزوئیک در انواع فراوانی از زیستگاه های خشکی مستقر شده و به صورت اشکال متنوعی انشعاب یافته اند[1] . سوسمارهای جدید، انشعابات سازشی وسیعی را انجام داده و شامل انواع خاک زی، درخت زی ونیمه آبزی می باشند. اکثریت آن ها گوشت خوار، اما تعدادی گیاه خوار نیز وجود دارد. اعضای زیرراسته سوسماران[2] خزندگانی هستند که دارای یک منفذ گیجگاهی در بالای قوس تشکیل شده توسط استخوان های پشت چشمی[3] و صدفی[4] می باشند. کمربند سینه ای و تیغه بین چشمی همیشه وجود دارد.دارای بیش از 3200 گونه در جهان می باشند که در 29تا30 خانواده طبقه بندی شده اند. سوسماران فلات ایران، اقلب زیستگاه های خاص و دائمی را در یک قلمرو نه چندان وسیع که ممکن است تنها به یک ناحیه منحصر به فردو یا چند ناحیه مجزا و از نظر مکانی دور از هم را انتخاب می کنند و در نتیجه شرایط زیستی حاکم   باعث تنوع زیستی و مرفولوژیکی آنها شده است [1]Labyrinthodontia[2]Sauria[3]Postorbital[4]Squamosal

   چکیده هدف: خزندگان جز قدیمی ترین رده از حیات وحش جانوران (مهره داران) خشکی زی هستند. با توجه به اینکه تولید مثل از خصوصیات بنیادین تمام انواع حیات است و یکی از جنبه های مطالعات مورفولوژیکی خزندگان نیز بیولوژی تولید مثل آنهاست، در این تحقیق گونه Hemidactylus persicus از خانواده Gekkonidae به منظور مطالعه آناتومی و بافت شناسی دستگاه تناسلی و فرآیند اسپرماتوژنز و اووژنز انتخاب شد. روش شناسی پژوهش: برای اجرای این مطالعه، سفر های متعددی به یک کوره آجرپزی متروکه در شهرستان قصر شیرین استان کرمانشاه در فصول بهار و تابستان صورت گرفت و نمونه های Hemidactylus persicus جمع آوری و به آزمایشگاه دانشگاه رازی منتقل شدند. پس از بررسی ظاهری نمونه ها، وزن بدن و SVL آنها در هر فصل اندازه گیری شد. سپس نمونه ها تشریح و دستگاه ادراری- تناسلی آنها پس از بررسی به لحاظ آناتومی و موقعیت قرار گیری، از بدن خارج شد. وزن تخمدان و بیضه ها اندازه گیری و اندکس گونادوسوماتیک برای هر جنس محاسبه شد. سپس نمونه ها در بافر فرمالین فیکس شدند و مراحل پاساژ بافتی بر روی نمونه های برش زده انجام شد که شامل آبگیری، شفاف سازی، آغشته سازی و غالب گیری می باشد. سپس لام ها با رنگ آمیزی هماتوکسیلین- ائوزین رنگ آمیزی شدند و لام های آماده شده در زیر میکروسکوپ نوری مورد مطالعه قرار گرفتند. یافته ها: حداکثر وزن غدد تناسلی (تخمدان و بیضه) در گونه Hemidactylus persicus در فصل تابستان مشاهده شد از طرفی میانگین قطر لوله های سمینی فروس و قطر لوله های اپیدیدیم در جنس نر در فصل تابستان بیشتر از فصل بهار می باشد. حداکثر قطر فولیکول های تخمدانی نیز در جنس ماده   در فصل تابستان بیشتر از فصل بهار است. در فصل تابستان اکثر فولیکول های تخمدانی در فاز Vitellogenic و Preovalatory و در فصل بهار در فاز Pre- vitellogenic هستند. همچنین در فصل بهار تخم بزرگی در اوویداکت جانور دیده شد. لومن لوله های سمینی فروس بیضه و اپیدیدیم در جنس نر در فصل تابستان حاوی اسپرماتوزوئید های بالغ می باشند اما در فصل بهار هیچ اسپرماتوزوئیدی در لوله های سمینی فروس و اپیدیدیم وجود ندارد. کلیه جنسی (RSS) نیز در جنس نر در هر دو فصل بهار و تابستان مشاهده شد اما در فصل تابستان میانگین قطر لوله های RSS به دلیل فعالیت جنسی بیشتر از فصل بهار است. نتیجه گیری: در این مطالعه نتایج به دست آمده نشان داد که فعالیت تولید مثلی جنس نر و ماده نمونه مورد نظر در فصل تابستان به طور مشخص بیشتر از فصل بهار است و در واقع جانور در فصل بهار در فاز پیش فعالیت جنسی و در فصل تابستان در فاز فعالیت جنسی قرار دارد. از طرفی با توجه به مطالعات دستگاه تناسلی این گونه می توان نتیجه گرفت که الگوی تولید مثلی H. persicus از نوع وابسته (associated) بوده و به درجه حرارت محیط وابسته است. کلید واژه: Hemidactylus persicus ، Gekkonidae ،بافت شناسی ،دستگاه تناسلی، سمینی فروس، اپیدیدم، فولیکول های تخمدانی   

   هدف : تا چندین سال پیش مطالعه خزندگان را چندین ضروری و مهم نمی دانستند و از این حیوانات تعبیر مضر بودنشان اهمیت داشت ولی جامعه علمی بخاطر نقش های گوناگون این جانوران در حیات سایر موجودات زنده و زندگی اجتماعی و اقتصادی انسان در این اواخر، پژوهش درباره خزندگان را از دیدگاه های مختلف به ویژه پراکندگی جغرافیایی مورد توجه قرار داده است. با توجه به اینکه بجز مطالعات مورفولوژیکی تاکنون مطالعه ای روی بافت شناسی وچرخه ی تولید مثلی اسکینک مارچشم آسیایی Ablepharus pannonicus   انجام نشده است در این مطالعه به این جنبه از زیست شناسی این گونه پرداخته شود. روش شناسی پژوهش : در این پژوهش نمونه ها از طبیعت اطراف   روستای سرخه واقع در غرب استان کرمانشاه جمع آوری شدند . سپس نمونه ها به آزمایشگاه دانشگاه رازی منتقل شده و پس از بررسی های اولیه و ثبت مشخصات مورفولوژیکی ، تشریح شدند . آنگاه دستگاه تولیدمثلی آنها از بدن جدا شده و پس از انجام مراحل پاساژ بافتی برش زده شد . در پایان برش ها رنگ آمیزی شدند و در زیر میکروسکوپ نوری مورد مطالعه قرار گرفتند . یافته ها : جنس نر دارای دو عدد بیضه است که بیضه ی راست در موقعیتی بالاتر از بیضه ی چپ ، درون حفره ی شکمی جای گرفته است. هر کدام از بیضه ها توسط تعدادی مجرای وابران به یک اپیدیدیم پر پیچ و خم متصل می شوند . در ادامه ی اپیدیدیم ، لوله ی دفران قرار دارد که آن نیز به کلوآک منتهی می شود. لومن هریک از لوله هاسمینی فروس بیضه   و اپییدیم در فصل بهار و تابستان دارای مقداری فراوانی اسپرم آزاد می باشد اما در فصل پاییز تقریبا اسپرم آزادی دیده نمی شود و بیشتر می توان اسپرماتید های در حال تکوین را مشاهده نمود . در فصول بهار و تابستان در نتیجه ی فعالیت بیضه ها و افزایش اسپرماتوژنز، وزن بیضه ها و قطر لوله های سمینی فروس افزایش می یابد. دستگاه تناسلی ماده از یک جفت تخمدان و لوله اویداکت تشکیل شده است. در بررسی برش های تخمدان در فصل بهار و اوایل تابستان می توان تقریبا همه ی انواع فولیکول های بدوی ، بالغ و آماده ی تخمک گذاری را دید اما در نمونه های فصل پاییز غالبا تخمدان ها عاری از هرگونه فولیکول بالغ می باشند و فولیکول هایشان عمدتا بدوی و یا در مرحله ی پیش زرده ای می باشد. نتیجه گیری : .با توجه به اینکه بیشتر فعالیت جنسی جانور یعنی   فعال شدن غدد جنسی و مجاری متصل به آنها   در اواخر بهار و اوایل تابستان صورت می گیرد به نظر می رسد تولید مثل در این گونه وابستگی زیادی به دمای محیط دارد و جانور همزمان با افزایش دمای محیط و در پی آن   مهیا شدن شدن شرایط جفت یابی ، اقدام به تولید مثل می کند . از این رو نتیجه گرفته می شود که الگوی تولید مثل در این گونه به صورت فصلی بوده و شباهت زیادی به دیگر هم خانواده ای خود یعنی   Mabuya capensis (1994 Flemming)   دارد .

غرب ایران به طور کلی و استان ایلام به طور خاص، دارای جغرافیا   و شرایط آب و هوایی منحصر به فرد است که از یک فون غنی پشتیبانی می کند. استان ایلام کمابیش جنگلی بوده و رشته کوه زاگرس در آن امتداد دارد که سبب ایجاد سد جغرافیایی و آب و هوای متنوع در استان   گردیده است به طوری که در شمال استان آب و هوای معتدل کوهستانی و در جنوب که تمرکز مطالعاتی ما در این منطقه بوده است آب هوای گرم و خشک حاکم است. با توجه به عدم وجود مطالعات دقیق بر روی سوسمارهای خانواده Lacertidae در این منطقه، تحقیق در اغلب مناطق استان ایلام بر روی گونه های این خانواده و زیستگاه های آنها صورت گرفت. در این مطالعه چهار گونه از سوسماران خانواده لاسرتیده شاملAcanthodactylus boskianus ،Apathya cappadocica ، Mesalina brevirostris و elegans Ophisops شناسایی و جمع آوری گردید. مشخص گردید که گونه   Ophisops elegan در تمام زیستگاه های استان حضور دارد.   

   این تحقیق به منظور بررسی و پراکنش سوسماران غرب استان کرمانشاه از طریق اندازه گیری صفت های متریک و شمارشی   با کمک کلید های شناسایی معتبر می باشد . که نتیجه آن شناسایی و معرفی گونه های احتمالی موجود در منطقه همراه با نقشه های پرا کنش این گونه ها است. درابتدا مطالعه اولیه در مورد منطقه غرب استان کرمانشاه و   سوسماران احمتالی آن به طور وسیعی انجام گردید، و اطلاعات و نقشه های مورد نیاز برای انجام این کار فراهم شد. طی سفرهای گسترده به این مناطق، در فاصله تیرماه 1397تا شهریور 1398تعداد 183 نمونه سوسمار از 10 ایستگاه نمونه برداری شد. از نمونه های جمع آوری شده،در زیستگاه طبیعی، وبعد از فیکس شدن، عکسهایی گرفته شد. باانتقال نمونه ها به آزمایشگاه در الکل 75 درصد تثبیت گردیدند. وصفات قابل اندازه گیری و شمارشی آنها محاسبه شد. به کمک این صفات وبر پایه کلیدهای شناسای قابل اعتبارابتداخانواد ها مشخص، سپس جنس وگونه ی نمونه ها ، شناسایی شدند. در این پژوهش برای اولین بار گونه های Hemidactylus persicus، Mediodactylus aspratilis، Bunapus tuberculatu   ، Tenuidactylus caspius در استان کرمانشاه معرفی می­شوند. A. nilsoni از شهرستان دالاهو و Apathyacappadocica از شهرستان دالاهو و از شهر سرمست، Eumeces schneideri princeps از اسلام آباد، حمیل، گیلان غرب و شهرستان دالاهو گزارش شدند. در این مطالعه21 گونه متعلق به 19 جنس و7 خانواده از سوسماران منطقه غرب استان کرمانشاه نمونه بردای شدند، که عبارتندر: از خانواده   Agamidae زیر خانواده آگامینه جنس Trapelus گونه T. lessonae جنس   Laudakia زیر گونه L. nupta   از زیرخانواده Uromastina جنس   UromastyxگونهU. loricatus   در خانواده Gekkonidae گونه Cyrtopodion. Scabrum، از جنس Tenuidactylus گونه T. caspius، از جنس Mediodactylus گونه M. asperatilis از جنسHemidactylus گونه H. persicus   و از جنسMicrogeko گونه M. helenae و از جنس Bunapusگونه B. tubercuolatus،   از خانواده   Lacertidae ،زیر گونه Ophisopselegans و گونه   Lcerta . mediaو از جنس Acantodactilus گونه A. nilsoni و از جنس Apathya گونه   A. cappadocica از خانواده Scincidae گونه Ablepharus. pannonicus و از جنس Heremites گونه septemtniata. H گونه H.vittata و از جنس Eumeces گونه   E. schneideri princeps از خانواده   Varanidae، گونه Varanus griseus   از خانواده Eublepharidae، گونه Eublepharis angraainyu از خانواده Phyllodactylidae از جنس Asaccus گونه های A. elisae و A. griseonotus   برای بررسی دی مورفیسم جنسی در جمعیت های گونه. septemtniata H 17 صفت متریک ومریستیک بررسی شد. سپس داده ها با استفاده از برنامه نرم افزاری   -22 مورد آنالیز آماری قرار گرفتند. نتایج بدست آمده دوشکلی جنسی در این گونه نشان داد که   وا گرایی نسبی بین دو جنس وجود داشت و ماده اندکی بزرگتر از نرها هستند.

گونه های لاک پشت های خشکی زی Testudo graeca و آبزی Mauremys caspica به ترتیب به خانواده های Testudinidae و Geoemydidae تعلق دارند. یک ارزیابی استخوان شناختی مقایسه ای می تواند به آشکار سازی صفات سازشی این دو گونه بینجامد. در تحقیق پیش رو، نخست به مرور سیستماتیک و پراکنش لاک پشت های ایران می پردازیم و   سپس استخوان شناسی جمجمه ای و پسا جمجمه ای   آنها به   تفصیل مورد ارزیابی قرار می گیرد. با استفاده از پروتوکل رایج برای پاکسازی استخوان ها، جمجمه و پساجمجمه دو گونه فوق جدا و پاکسازی شد و از آنها عکس تهیه شد. جمجمه دو گونه تفاوت های قابل توجهی به لحاظ ظاهر کلی، شکل عناصر استخوانی سازنده جمجمه و ارتباط آنها با یکدیگر نشان دادند. به لحاظ پساجمجمه ای، با اینکه ظاهر مهره های گردنی و پشتی تفاوت های قابل توجهی نشان دادند، اما تعداد مهره های گردنی و پشتی در آنها ثابت است؛ با این وجود مهره های دمی هم به لحاظ ظاهر و هم تعداد تفاوت دارند تعدادمهره های خاجی درهردوثابت است .شکل و ظاهر کلی استخوان های تشکیل دهنده کمر بند سینه ای و لگنی در دو گونه مورد بررسی قرار گرفت و تفاوت های آنها   بیان شد. علاوه بر تفاوت های ظاهری که استخوان های بازو، ساعد، ران و ساق پای دو گونه مشاهده شد، تعداد و شکل استخوان های تشکیل دهنده ناحیه مچ دست، بند انگشتان، مچ پا و   نیز در دو گونه نیز متفاوت بودند.   

   خانواده سوسماران مانیتور یا   Varanidae یکی از نه خانواده سوسمار­های ایران است که تنها دارای یک جنس (مونوفایلتیک) است اما حدود   73گونه در این جنس قرار دارد. مانیتور­ها یا بزمچه­ها بزرگترین سوسماران جهان از لحاظ جثه هستند بزمچه­ها دارای بدن کشیده، پوزه بلند، کشیده و دوکی شکل هستند و دم در آنها بلند و حدود 5/1 برابر طول بدن است، زبان بلند و دو شاخه و چشم­ها با پلک متحرک و مردمکی گرد است، بزمچه­ها روز گرد و شکارچی بوده و آرواره بسیار نیرومندی دارند از جنس وارانوس گونه­های الف) بزمچه بنگال (1802، Daudin) Varanus Bengalensis ب) بزمچه بیابانی (1803، Daudin) Varanus griseus ج) بزمچه نسترو Varanus nesterovi )(B?hme, Ehrlich, Milto Orlov & Scholz, 2015)   در ایران مشاهده شده است. مطالعه روی جمجمه سوسماران بر روی مسائل مربوط به اختلافات بین جمجمه در موجودات متنوع و منشاء آنها و علت این اختلافات، تمرکز کرده است. در ایران مطالعه جامعی در مورد اسکلت کامل سوسماران صورت نگرفته، و این در حالی است که اسکلت تاثیر بسزایی در زندگی، حرکت، شکار، تغذیه و ... دارد و محیط نیز تاثیر مستقیم بر اسکلت جاندار می گذارد. در این مطالعه به بررسی اسکلت ( Varanus griseus (Daudin, 1803 و B?hme, Ehrlich, Milto Orlov & Scholz, 2015 Varanus nesterovi می­پردازیم. در این پروژه برای بررسی اسکلت، از دو روش استفاده شده است. ?. خارج کردن اجزاء اسکلتی و عکسبرداری از آن­ها. ?. استفاده از روش CTscan. نتیجه استخراج 302 قطعه استخوان ازبدن سوسمار که 28 قطعه متصل به هم جمجمه جانور را تشکیل می­دهد. در مرحله بعد با استفاده از تصاویر اسکن استخوان­های خارج شده نامگذاری و اتصالات اسکلتی شناسایی شد. مقایسه اسکلت با گونه­های دیگر جنس وارانوس و خانواده­های دیگر سوسماران انجام شد و نتیجه وجود تفاوت اندک بین گونه­ای و اختلافات چشمگیر بین خانواده­ها می­باشد که این اختلاف­ها ناشی از عوامل متعدد مثل جدایی تکاملی، تفاوت در نوع محیط زیست، تغذیه و رفتار جانور است.